Media otaczają dzieci każdego dnia i stają się naturalną częścią ich świata. W artykule wyjaśniamy, jak rozpoznawać korzyści i zagrożenia płynące z kontaktu z technologią, jak mądrze ustalać zasady korzystania z urządzeń ekranowych oraz jak wspierać dziecko w budowaniu bezpiecznej relacji z mediami.
Telefony, komputery, telewizory i wszystkie inne urządzenia tego typu to niezaprzeczalnie nieodłączny element naszego funkcjonowania w dzisiejszych czasach. Całkowite odłączenie się od nowoczesnych technologii byłoby raczej niemożliwe, wobec czego warto zdawać sobie sprawę zarówno z korzyści, jak i zagrożeń wiążących się z ich używaniem. Z jednej strony dostarczają informacji, edukacji i rozrywki, z drugiej – mogą stanowić poważne zagrożenie, szczególnie gdy korzystanie z nich nie jest odpowiednio zarządzane. Dzieci, których cechą charakterystyczną jest dynamiczny i intensywny rozwój, są szczególnie podatne na oddziaływanie treści medialnych.
Pozytywne aspekty wpływu mediów
Media mogą pełnić funkcje edukacyjne, wspomagając rozwój dzieci. Programy telewizyjne, aplikacje edukacyjne, gry komputerowe oraz internetowe zasoby mogą wzbogacać wiedzę i umiejętności dzieci. Dzięki interaktywnym materiałom i angażującym formom nauki dzieci szybciej przyswajają informacje oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne oraz zdolności poznawcze, takie jak logiczne myślenie czy rozwiązywanie problemów. Internet stwarza także możliwość niemal nieograniczonego dostępu do wiedzy, co ułatwia samodzielną naukę i rozwijanie pasji. Co więcej, media pełnią rolę społeczną, umożliwiając dzieciom kontakt z rówieśnikami z różnych części świata. Wspólne gry online czy korzystanie z mediów społecznościowych mogą sprzyjać budowaniu relacji i rozwojowi umiejętności współpracy.
Zagrożenia związane z mediami
Mimo korzyści płynących z mediów, istnieje szereg zagrożeń, które nie mogą zostać zignorowane. Jednym z najpoważniejszych jest nadmierne uzależnienie od technologii. Współczesne dzieci spędzają wiele godzin dziennie przed ekranem – telewizora, komputera, tabletu czy smartfona. Zbyt długie korzystanie z mediów może prowadzić do problemów zdrowotnych, takich jak otyłość, bóle głowy, problemy ze wzrokiem czy zaburzenia snu.
Zjawisko to jest szczególnie niebezpieczne, ponieważ nadmierna ilość czasu spędzanego wirtualnie zastępuje aktywności fizyczne oraz rzeczywiste kontakty interpersonalne. Dzieci, które poświęcają zbyt dużo czasu na korzystanie z mediów, mogą mieć trudności w budowaniu prawdziwych relacji z rówieśnikami i rozwijaniu umiejętności społecznych, które są kluczowe w życiu dorosłym.
Rola rodziców
Aby zminimalizować negatywne skutki mediów, kluczową rolę odgrywają rodzice. Istotne jest, aby rodzice kontrolowali, jak dziecko korzysta z mediów. Warto wspólnie z dzieckiem ustalić zasady dotyczące czasu spędzanego przed ekranem oraz zakres treści, z jakimi dziecko w danym wieku może mieć kontakt. Ważne jest także angażowanie dzieci w aktywności offline – wspólne zabawy, sport czy rozmowy.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO; dane z roku 2019) oraz Amerykańska Akademia Pediatryczna (AAP; dane z roku 2022) wydały zalecenia w obszarze maksymalnego czasu ekranowego dla dzieci w różnym wieku. Zgodnie z wytycznymi WHO dzieci do 2-go roku życia (wg AAP do 18. miesiąca życia) w ogóle nie powinny korzystać z urządzeń elektronicznych (wyjątek mogą stanowić rozmowy przez komunikatory). Z uwagi na to, że mózg dziecka do 3-go roku życia cechuje się największą plastycznością, a więc zdolnością mózgu do zmiany i adaptacji w odpowiedzi na różne bodźce i doświadczenia, szczególnie ważne jest dostarczanie dziecku w tym okresie pełnowymiarowych i wartościowych bodźców. Dziecko w procesie nauki wykorzystuje wszystkie swoje zmysły, natomiast wrażenia dostarczane przez urządzenia elektroniczne bardzo często obejmują głównie bodźce wzrokowe bądź słuchowe, co w konsekwencji może prowadzić m.in. do trudności w obszarze rozwoju ruchowego czy myślenia przestrzennego.
Ustalając ramy czasowe korzystania z urządzeń elektronicznych, warto nie tylko posłużyć się proponowanymi przez specjalistów zaleceniami, ale również uwzględnić indywidualne potrzeby dziecka. Rozwój każdego dziecka ma swoją specyfikę i dla każdego z nich czas ekranowy może być inny, mimo podobnego wieku dzieci.
Komputery czy telefony to narzędzia jak każde inne – odpowiednio stosowane oferują wiele pozytywów, niewłaściwie używane niosą ze sobą zagrożenia. W związku z tym dynamiczny rozwój umysłu dziecka, będącego wrażliwą strukturą, poprzez technologię może zostać zarówno zakłócony, jak i wzmocniony. Najważniejsze jest, aby świadomie podchodzić do zarządzania tym, kiedy rozpocznie się kontakt dzieci z elektroniką oraz jak dużo czasu będą z nią spędzać.
Artykuł powstał m.in w oparciu o:
Cywińska, M. (2021, grudzień). Reakcje fizjologiczne i behawioralno-poznawcze dzieci w młodszym wieku szkolnym w sytuacjach stresowych. Forum Pedagogiczne, 11(2), 113–129. Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.
Heszen-Niejodek, I., Ratajczak, Z. (2016). Psychologia stresu: korzystne i niekorzystne skutki stresu życiowego. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Kik, M. (2025). Stres. Jak zrozumieć swoje reakcje i odzyskać równowagę. Wydawnictwo RM.
Polska Akcja Humanitarna. (2024). Stres u dzieci i młodzieży — jakie są objawy? Jak sobie z nim radzić? https://www.pah.org.pl/stres-u-dzieci-i-mlodziezy-jakie-sa-objawy-i-jak-sobie-z-nim-radzic/
